«صدای سکوت» تأملی در یکی از آثار عبدالرزاق گورنه، رماننویس افریقایی برنده جایزه نوبل ادبیات است. هدف مقاله بررسی نشانههای تعاملات دو جهان اجتماعی استعمارگر و استعمارشده است که همچون رنج حکشده بر آگاهی/ناخودآگاهی راوی، نویسندهای چون گورنه را به نوشتن درباره سرنوشت خود ترغیب میکند. سراسر زندگی نویسنده/ راوی درگیر استعمار و پس از استعمار بوده و هم این است که مبانی نظری و روششناختی پسااستعماری این نوشتار را تحمیل میکند. کتاب «ضیافت سکوت» به نحوی بیانگر کلیتی متزلزل و سایهروشن است که یک سر در وطن و سر دیگر در غربت دارد. کتاب اودیسهای دردناک از صداها، رنگها، فرهنگها، جغرافیاها، سیاستها، و ... را توصیف و مقایسه میکند. ساختار اصلی داستان و نیروی پیشبرنده ماجراها را دوگانههای مبتنی بر زمان، مکان، زبان، شخصیت و فرهنگ و جامعه شکل میبخشد. بنا بر سرشت تاریخی این گونه رمانها، داستان گورنه هم تلاشی انسانی را روی کاغذ آورده تا صدای فرودستان باشد. میزان توفیق او در نوسان و ابهام است. این اثر سکوتی بیانگر زخمهاست.

جمال الدین عبد الرزاق اصفهانی از شاعران بزرگ قرن ششم هجری است.بیشتر اشعار جمال الدین در مدح ستایش امرا و بزرگان عصر اوست.بدین جهت به عنوان شاعری مدّاح و قصیده سرا شناخته شده است،اما تأمل و ژرف نگری در شکواییه های متعدد جمال الدین که در انتقاد از اوضاع و احوال سیاسی و اجتماعی و فرهنگی عصر خود سروده و همچنین قصایدی که در حکمت و موعظه به نظم درآورده نشان دهنده جهان بینی خاصی است که وی را از زمره شاعران مداح و درباری دور می کنند.در این جهان بینی زهد و اعتراض از دنیا،اعتزال،انقطاع از خلق،قناعت،تجرید،توکّل و رسیدن به مرگ ارادی و اختیاری بسیار مهم شمرده می شود و عناصر اصلی این جهان بینی را تشکیل می دهد.این وع جهان بینی را که با رقه هایی از یک بینش عرفانی در آن به چشم می خورد و بسیار شبیه به جهان بینی عرفانی زاهدانه و عابدانه نظامی گنجه ای است می توان نتیجه نابسامانی اوضاع اجتماعی و سیاسی قرن ششم،تنفّر و انزجار شاعر از وضعیت بد اجتماعی و اخلاقی عصر خود،و واکنش منفی و عصیانگرانه او نسبت به چنین اوضاع و احوالی دانست

الملخصلاشک أن ازدهار الأدب القومی وتقارب المجتمعات البشریة و وفاقها رهین لمزید من التعرف علی نتاجات الأمم الأخری وأدبائها وطالما اعتنی الباحثون والنقاد فی مختلف مجالات الفکر والثقافة والأدب بهذا التعارف المتبادل کما امتد نطاقه فی عصرنا الراهن امتدادا واسعا و أخذ طریقه نحو الرقی و الازدهار وفقا لرؤی المفکرین فی أی بلد.وبناء علی هذا یهدف هذا المقال إلی التعریف بأدیب و ناقد و فنان کویتی معاصر عسی أن تتبعه دراسات معمقة أخری فی مقارنة الأدب الإیرانی المعاصر وبلدان الخلیج الفارسی ـ التی لها علاقات ثقافیة واقتصادیة قدیمة مع بلدنا إیران ـ ولعله یرشد إلی بحوث تتصف بالجدارة والعمق.یعد هذا المقال قراءة أدبیة لعدد من النتاجات النقدیة التی هی حصیلة عمر أدیب له مؤلفات شاملة و یعتبر من الشعراء البارزین المعاصرین فی الکویت وکان لآرائه النقدیة انعکاس واسع فی الحقول الأدبیة فی العالم العربی.

الادب الدیستوبی یحکی عن مجتمع فاسد، ومخیف، وغیر مرغوب فیه، ویروی احداث المکان الخبیث والواقع المریر بعد ما اصبحت المدینه الفاضله فی مخیله الادباء ولم یحصلوا عن مدینه لایقه للعیش. لذا اصبحت المجتمعات المدنیه محور الاحداث الإنسانیه فی المدینتین الفاضله والفاسده؛ فالیوتوبیا اصبحت املا للبشریه والدیستوبیا عالما یتصارع فیه النوع البشری؛ فهاتان مدینتان متنافستان علی الإصلاح والفساد. إن الشعر نشاط إنسانی إهتم بالمتغیرات الإجتماعیه، واختار مواده من تلک الاحداث المکونه فی المدینه إما الفاسده وإما الفاضله. جسد عبدالرزاق الربیعی المدینه الفاسده بتبعیضها الطایفی وفقرها وحرمانها بعد ما عاش حیاه ملییه بالتبعیض الطایفی وشهد الفوضی ونهب التراث ودمار البییه اثناء الغزو الامریکی وسلطته علی العراق. هذا البحث وفقا للمنهج الوصفی-التحلیلی یقوم بدراسه ظواهر الدیستوبیا کالفوضی والمعاناه الیومیه للسکان، والفقر والحرمان، ودمار البییه والتراث الإنسانی، والموت، وسلطه الاجانب علی الوطن، وتجلیات هذه القضایا فی شعر الربیعی. ومن اجل اهمیه الموضوع یحاول هذا المقال فی ضوء عناصر الدیستوبیا، تسلیط الضوء علی نصوص الربیعی، للحصول علی معلومات عن العوامل الإنسانیه والإجتماعیه التی تنمی موجه الدیستوبیا فی المجتمع وکیفیه ظهور هذه العناصر فی البنیه الشعریه لدی الشاعر. وقد بینت الدراسه رصد الشاعر للاوضاع الإجتماعیه السایده فی العراق، وقد کشفت عن امور مسکوت عنها کالمقابر الجماعیه کما انها ابانت عن جراه الشاعر فی طرح قضایا من الصعب تداولها علنا.

تاویل از کلیدواژه های اصلی در مکتب فلسفی اصفهان است و عبدالرزاق لاهیجی نیز یکی از چهره های سرشناس این مکتب به شمار می آید. تاویل برای این حکیم متاله، فراتر از روشی برای مواجهه با متون وحیانی است. تاویل در آثار او، دو معنای اصلی دارد: تاویل عقلی و تاویل شهودی - عقلی. تاویل نخست، تاویل متون وحیانی و تاویل نظری موجودات تا شناخت حضرت حق را شامل می شود. تاویل متون وحیانی برای حل تعارض متن با عقلانیت صریح و قطعی یا برای کشف مراتبی از عمق معنا که در پس معنای ظاهری نهفته است، صورت می پذیرد و این دو رهیافت تاویلی ازنظر لاهیجی دو شیوه متفاوت از تاویل به شمار می آید. تاویل شهودی - عقلی فراروی عملی از ماسوی برای رسیدن به خدا است، در مقابل فراروی نظری از آنها برای شناخت خدا. لاهیجی اولی را سلوک باطن و دومی را سلوک ظاهر می نامد.مبارزه با ظاهرگرایی دینی را باید رسالت فرهنگی – اجتماعی این حکیم عارف دانست که برخاسته از دیدگاه نظری او درباره تاویل است. با توجه به رواج تصوف منفی در زمانه فیاض، او در نظر دارد ضمن تحلیل و تبیین معنای حقیقی عرفان، از ترویج تصوف مبتذل جلوگیری کند.

«مقام ذات» یا «هویت مطلقه» مهمترین بخش عرفان نظری اسلامی است. چراکه تمام مراتب، تعینات و حضرات بعدی از آن ناشی شده و هر شرح و بیانی راجع به هویت مطلقه تمامی لوازم برآمده از آن را مستقیما و به نحوگسترده ای تحت تاثیر قرارمی دهد. هویت مطلقه، که معلوم و مشهود احدی نیست و مورد توجه اکید ابن عربی قراردارد، توسط صدرالدین قونوی، برترین شاگرد او، تحت عناوینی مانند «حیثیت اطلاقی ذاتی»، «وحدت حقیقیه ی حقی»، «جامع بالذات بین اضداد» صورت بندی شد. دیگر پیروان مکتب ابن عربی نظیر جندی، فرغانی و عراقی هر یک به نوبه ی خود در شرح و بسط این معنی کوشیدند. لکن در این میان عبدالرزاق کاشانی تبیینی از مقام ذات یا هویت مطلقه ارایه داده که بیش از تبیین دیگر شارحین و بیش از دیگر جنبه های هویت مطلقه بر «مجمع الاضداد» یا «جمع اضداد» (coincidentia oppositorum) بودن هویت مطلقه تاکید دارد و آن را لازمه ی «اطلاق ذاتی» یا «حیثیت اطلاقی» حق می داند. این که چنین تبیینی از هویت مطلقه چه لوازمی دارد، خود موضوعی است که در این مقاله به آن پرداخته خواهدشد و نشان داده می شود که تاکید بر این جنبه از هویت مطلقه نظام فکری موجود در عرفان نظری اسلامی را به لحاظ مبنایی از نظام فکری یونان و بخصوص از نظام فکری ارسطو جدا می کند و به آن هویتی متفاوت و مستقل می بخشد.

دیوان جمال الدین عبدالرزاق اصفهانی شاعر تاثیرگذار قرن ششم هجری تا کنون سه بار تصحیح شده و دو تصحیح متقدم چاپ و منتشر شده است. چاپ هایی که علی رغم کوشش فراوان مصححان، با کاستی هایی همراه است. مهمترین نقص هر سه تصحیح، افتادگی اشعار مسلم الصدور جمال از آنهاست. از جمله اشعار مهم که از دیوان این شاعر توانمند جا مانده، مثنوی 138 بیتی است که خطاب به شخصی به نام اوحدالدین سروده شده است . در این مقاله علاوه بر جستجو در نسخه های خطی و آثار چاپی مربوط به جمال، بویژه دیوان اشعار او و به دست دادن متن کامل مثنوی، به معرفی تنها نسخة شناخته شدة آن و برشماردن علل صحت این انتساب به جمال پرداخته ایم. نتایج پژوهش حاضر نشان می دهد که دلایلی چون؛ همسانی وزن و نیز مضمون تشبیب یکی از قصاید با مثنوی، یکسانی و شباهت برخی مصراع ها و ترکیبات، و نیز ساختار نحوی مشابه در دیوان و مثنوی را می توان در تایید صحت این انتساب ارائه داد.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.